Select Your Language
Worldwide Shipping +357 24660900

Όταν τα Μάτια μας Δεν Λένε την Αλήθεια

Apr 19, 2016 10:41:30 AM

Eye-illusion

Πολλοί λένε, αν δεν δω, δεν το πιστεύω. Υπάρχουν, όμως, περιπτώσεις που δεν πρέπει να πιστέψουμε κάτι ακριβώς επειδή το βλέπουμε. Είναι οι γνωστές σε όλους μας οφθαλμαπάτες.

Διασκεδαστικές ή μυστηριώδεις, οι οφθαλμαπάτες ή οι ψευδαισθήσεις είναι πάντοτε ενδιαφέρουσες. Ας σημειώσουμε εδώ πως η οφθαλμαπάτη και η ψευδαίσθηση δεν είναι το ίδιο. Ας δούμε τη διαφορά.

• Οι οφθαλμαπάτες προκαλούνται από συγκεκριμένες λειτουργίες του εγκεφάλου μας.
• Ψευδαισθήσεις είναι οπτικά φαινόμενα που δημιουργούνται από φυσικούς νόμους.

Τα δύο αυτά φαινόμενα μας θυμίζουν πως η όρασή μας είναι ένα μηχανικό αποτέλεσμα: παράγεται από βιολογικές «συσκευές» και μηχανισμούς και, συνεπώς, μπορεί κάποιες φορές να μην ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Το οπτικό μας σύστημα είναι πράγματι αξιοθαύμαστο. Είναι σχεδιασμένο να μεταφέρει όσες πληροφορίες από το περιβάλλον μας είναι απαραίτητες για να σχηματιστεί μια σαφή εικόνα των όσων μας περιτριγυρίζουν. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως τα ερεθίσματα που τελικά μεταφέρονται μέσω του οπτικού μας νεύρου στον εγκέφαλο είναι μόνο ένα ποσοστό των όσων όντως υπάρχουν γύρω μας. Παρόλα αυτά, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, αυτό το «κοσκίνισμα» πληροφοριών σπάνια μας ξεγελά.

Σε κάποιες περιπτώσεις, όμως, μας ξεγελά: πότε ως θύτης, και πότε ως θύμα κι αυτός ο ίδιος.

Ως Θύμα...
Η οφθαλμαπάτη, όπως λέει κι η λέξη, εξαπατά τον εγκέφαλό μας με 3 τρόπους:
• βλέπουμε κάτι που δεν υπάρχει,
• δεν βλέπουμε κάτι που υπάρχει,
• βλέπουμε κάτι αλλά όχι όπως είναι στην πραγματικότητα.

Στην πραγματικότητα, πολύ σπάνια ο εγκέφαλός μας αναπαριστά την πραγματικότητα ακριβώς όπως είναι – απλά αυτές οι αλλοιώσεις είναι μηδαμινές έως αμελητέες. Όταν αυτές οι αλλοιώσεις είναι πολύ έντονες, μιλούμε για οφθαλμαπάτη. Άλλωστε, ο εγκέφαλός μας είναι σχεδιασμένος να λειτουργεί περισσότερος σαν ευφυής υπολογιστής, παρά ως μια ψυχρή βιντεοκάμερα. Αξιοποιεί μόνο τα πλέον σημαντικά για τον άνθρωπο ερεθίσματα και διαμορφώνει για εκείνον μια αντίστοιχη εικόνα. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλός μας υπεραπλουστεύει για χάρη μας το οπτικό μας περιβάλλον. Και η τόσο απαραίτητη αυτή υπεραπλούστευση είναι που κάνει πιθανή την οπτική εξαπάτηση.

Ας περάσουμε τώρα στο πιο διασκεδαστικό μέρος του όλου ζητήματος. Ας δούμε ορισμένες από τις πιο εντυπωσιακές οφθαλμαπάτες, ειδικά σχεδιασμένες από επιστήμονες και καλλιτέχνες για να ξεγελούν τον εγκέφαλό μας.

"Plastic butterfly"
H Πλαστική πεταλούδα, δημιουργία του Ιάπωνα Α. Κιταόκα δίνει την αίσθηση της κίνησης στον παρατηρητή της, παρότι είναι στην πραγματικότητα μια στατική εικόνα. Αξιοποιώντας την αίσθηση της «ταλάντωσης» και τις ταχύτατες συσπάσεις των ματιών, η πεταλούδα αφήνει την αίσθηση πως επεκτείνει συνεχώς τα φτερά της.

Plastic Butterfly

Ένα άλλο εξίσου ενδιαφέρον παράδειγμα είναι η παρακάτω εικόνα: αν στρέψετε το βλέμμα σας προς τις άκρες της εικόνας θα τη «δείτε» να γυρίζει αντίστροφα από τη φορά του ρολογιού. Ενδιαφέρον;

Illusion 2

Τα εξάγωνα του Βαζαρελί
Ο περίφημος Β. Βαζαρελί έχει δημιουργήσει διάφορες εικόνες που παίζουν με τον εγκέφαλο και τα μάτια μας. Είναι μάλιστα τόσο επιτυχημένες ώστε έχουν χρησιμοποιηθεί από την επιστημονική κοινότητα για την ανακάλυψη οφθαλμικών μηχανισμών που ως τώρα δεν ήταν γνωστοί.

Illusion 3

Δείτε για παράδειγμα την παραπάνω εικόνα, γνωστή ως Hexa 5. Ενώ αρχικά μοιάζει με μια απλή διάταξη κοίλων εξαγώνων. Ωστόσο, αν επικεντρώσετε το βλέμμα σας θα σας δώσουν την εντύπωση κύβων στους οποίους είτε λείπει ένα μικρότερος κύβος στην πάνω δεξιά γωνία, είτε έχει προστεθεί ένα κύβος στο εσωτερικό του μεγαλύτερου! Είναι πραγματικά εκπληκτικό!

Τα αεικίνητα φίδια
Ο Α. Κιταόκα είναι ο δημιουργός και αυτής της καταπληκτικής εικόνας. Τα φίδια είναι προφανώς ακίνητα, αν όμως επικεντρώσετε το βλέμμα σας σε ένα από αυτά, τα διπλανά μοιάζουν να κινούνται!

 

Illusion 4

Δεν συμφωνούν όλοι οι ερευνητές για τα αίτια που προκαλούν την οφθαλμαπάτη. Ίσως ευθύνεται μια πιθανολογούμενη καθυστέρηση του ματιού να συλλάβει τα τμήματα της εικόνας που έχουν πιο ήπια χρωματική αντίθεση μεταξύ τους.

Μια άλλη θεωρία θέλει το φαινόμενο να προκαλείται από μια ασυμμετρία των σημάτων κίνησης που μεταδίδονται από τους ανιχνευτές κίνησης του οπτικού μας συστήματος. Όποια κι από τις δύο θεωρίες να είναι σωστή, το οπτικό αποτέλεσμα είναι πράγματι υπέροχο!

Η οφθαλμαπάτη του «Κεκλιμένου Πύργου»
Η οφθαλμαπάτη του «Κεκλιμένου Πύργου» ανακηρύχτηκε η καλύτερη οφθαλμαπάτη της χρονιάς για το έτος 2007. Βασικά, μπορεί να ισχύει για οποιαδήποτε εικόνα δείχνει ένα ελαφρώς κεκλιμένο αλλά ίσιο στο μεγαλύτερο μήκος της εικόνας αντικείμενο. Βασίζεται στον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζεται η διάνοιά μας δύο γειτονικές εικόνες που απεικονίζουν την ίδια σκηνή.

Ποιος από τους δύο πύργους σας φαίνεται να έχει μεγαλύτερη κλίση;

 

Illusion 5

Μήπως ο δεξιός; Στην πραγματικότητα, είναι η ίδια ακριβώς εικόνα!

Η οφθαλμαπάτη του μεγαλύτερου κύκλου

Illusion 6

Οι δύο κύκλοι είναι ολόιδιοι, μολονότι ο δεξιός ίσως μας αφήνει την αίσθηση πως είναι μεγαλύτερος. Γιατί; Το συγκεκριμένο φαινόμενο είναι γνωστό ως «οφθαλμαπάτη του Εμπινγκχάους», λαβαίνοντας το όνομά της από τον ψυχολόγο που την παρήγαγε λίγο πριν την αυγή του 19ου αιώνα. Ο μόνος λόγος για τον οποίο έχουμε την αίσθηση πως ο δεξιός κύκλος είναι μεγαλύτερος είναι πως είναι περικυκλωμένος από μικρότερους κύκλους.

Illusion 7

Τα οφθαλμοφανή ανύπαρκτα τρίγωνα
Η παραπάνω εικόνα από μια πρώτη άποψη δεν μοιάζει διόλου με οφθαλμαπάτη. Είναι μάλιστα αρκετά απλή: ένα άσπρο τρίγωνο «ακουμπά» σε ένα τρίγωνο με σκούρο περίγραμμα, του οποίου οι γωνίες απολήγουν σε τρεις εξίσου σκούρους ημιτελείς κύκλους – έτσι δεν είναι;

Στην πραγματικότητα, αυτή είναι η οφθαλμαπάτη: στην εικόνα που βλέπεται δεν έχει σχεδιαστεί κανένα απολύτως τρίγωνο! Ο εγκέφαλός μας, όμως, και το οπτικό μας σύστημα, για να μας διευκολύνει, υποκαθιστά άμεσα εκείνο τις γραμμές που δεν υπάρχουν, καθώς έχει σχεδιαστεί να επιλέγει αυτομάτως την πιο κοινή και απλή ερμηνεία των σχημάτων που εντοπίζει. Κι επειδή οι ημιτελείς κύκλοι και τα ημιτελή τρίγωνα είναι πολύ λιγότερο σπάνια από ό,τι τα ολοκληρωμένα σχήματα, συμπληρώνει εκείνος τα κενά. Το οπτικό αυτό τρικ είναι πασίγνωστό ως «τρίγωνο του Κανίζα» και σχεδιάστηκε για πρώτη φορά από κάποιον Ιταλό ψυχολόγο.

Το νερό που περιστρέφεται
Άλλο ένα πολύ επιτυχημένο σχήμα του Α. Κιταόκα δίνει στον παρατηρητή την αίσθηση πως περιστρέφεται αντίθετα από τη φορά του ρολογιού στον εξωτερικό κύκλο, και δεξιόστροφα στον εσωτερικό.

Illusion 8

Illusion 9


Ο Κύκλος – ελατήριο
Δίνει την αίσθηση ενός ελατηρίου που εκτείνεται προς το κέντρο – στην πραγματικότητα όμως είναι απλά ο συνδυασμός δύο ομόκεντρων κύκλων, που δεν εφάπτονται σε κανένα τους σημείο! Το μυστικό έγκειται στην εναλλαγή των χρωμάτων – αυτά είναι που προκαλούν σύγχυση στο οπτικό μας σύστημα προκαλώντας την ευχάριστη αυτή οφθαλμαπάτη.

 

Tags: